Leidse Letters

Leiden: stad van cultuur en wetenschap

De stad Leiden heeft als marketing-titel: ‘stad van ontdekkingen’.Een van de doelstellingen is om de werelden van cultuur en wetenschap samen te laten komen.

Tegenwoordig worden er allerlei concepten en festivals bedacht om dit te combineren, maar wist je dat er vroeger al een organisch verband bestond tussen de Leidse wetenschapswereld en cultuur? Het kan haast niet anders wanneer ik erover schrijf… het zijn letters!

Leidse boekenwereld

Met de in 1575 opgerichte Universiteit Leiden, is het geen wonder dat Leiden te boek staat als een universiteitsstad. De link naar letters gaat dus al wayyy back!

Van oudsher werden er onderzoeken vanuit de universiteit gepubliceerd via boekengildes: een heel ‘wereldje’ van Leidse uitgeverijen en drukkerijen die wetenschappelijke publicaties publiceerden. Een bekend figuur in deze wereld is de in 1730 aangestelde academiedrukker Samuel Luchtmans. Hij onderscheidde zich omdat hij naast het uitgeven en drukken ook bezighield met het internationaal verhandelen van boeken; zowel zijn eigen publicaties als aankopen. Zo droeg hij, samen met zijn opvolger E.J. Brill, bij aan de bekendheid van de Leidse collecties.

Chinees letterzetten

E.J. Brill werd beroemd door de specialisatie van het drukken van niet-westerse schrifttekens (denk aan: Hebreeuws, Sanskriet, Koptisch, Arabisch en Maleis). En hij verwierf veel bekendheid door zijn Chinese en Islamitische publicaties.

Hoewel dat misschien allemaal logisch klinkt, kan ik je vertellen dat het   ècht bijzonder is om in de tijd van letterzetterijen Chinese publicatie te maken. Old school publiceren hield in dat je àlle letters en leestekens uit een letterbak moest pakken, neerzetten op een zetsel als pagina-ontwerp,  alle pagina’s handmatig drukken èn binden tot een boek. Nu is dat in het Latijns al een intensieve methode en zou ik denk ik niet een heel boek kunnen zetten, laat staan in het Chinees!

Letterindustrie

Je kan je voorstellen dat het heel wat voeten in aarde had om een wetenschappelijke publicatie uit te brengen. Het bedrijf van Brill verhuisde in 1883 van de universiteitsbuurt (bij het Rapenburg) richting het centrum (Oude Rijn). Op deze locatie was er ruimte voor alle bedrijfsonderdelen in één pand: zetterij, drukkerij, binderij, opslag en boekhandel.

Het beeld van goederenliften en drukpersen op stoomkracht bij Brill , pasten helemaal in het beeld van Leiden industriestad begin 1900. Leiden had veel conserven-, textiel- en metaalnijverheid in het stadscentrum. De bedrijven waren vaak gunstig aan het water gelegen en het bijbehorende vervoer over de grachten was toendertijd heel normaal. Tegenwoordig kan je deze industriële geschiedenis vooral herleiden uit gevels en dat geldt ook voor de prachtige letters van Brill.


End of an era

Helaas komt aan alles een eind: in de jaren tachtig waren wetenschappelijke publicaties niet meer zo winstgevend. Het gespecialiseerde typografische werk maakte het een dure grap; want ja, tijd = geld! Niet alleen werd er werk uitbesteed aan lagelonenlanden maar vooral de overgang van handmatig drukken naar computerwerk was funest. Uiteindelijk sloot in 1990 drukkerij van Brill.

 

Enerzijds is het een beetje jammer dat de digitale revolutie ervoor heeft gezorgt dat er oude ambachten verdwenen. Anderzijds vind ik het heel begrijpelijk: dit blog heb ik een stuk sneller getypt dan gezet en gedrukt. 

Ultiem letternerd-moment

Toch was de digitale revolutie niet helemaal funest voor Brill. De wetenschappelijke wereld bleef ontwikkelen en gezien de enorme opgedane kennis en connecties binnen Brill, zijn zij doorgegaan met digitale publicaties. Tegenwoordig zet het bedrijf miljoenen euro’s per jaar om en heeft het zo’n 130 werknemers.

Voor Leiden levert het een culturele waarde op: zo organiseerde museum Boerhaave de tentoonstelling ‘Geletterd & geleerd. Brill: 330 jaar typografie voor de wetenschap’.

In 2008 heeft Brill een uniek lettertype op de markt gebracht die alle speciale tekens in het latijns bevat ( álle accenten en bijzondere tekens). #OMG! Een fantastisch moment voor grote letternerds!


Reactie schrijven

Commentaren: 0

StudioSaf
Jacques Perkstraat 2 
 2321 VH  Leiden

 hello@studiosaf.nl

Hallo! 

StudioSaf maakt grafisch ontwerp & handlettering op maat.

Heb je een idee dat je wilt bespreken? Ik ben benieuwd! Zullen samen een bakkie doen? 

Groetjes, Saf