Van Latijns leesteken tot stoere bandnaam

Ode aan de ampersand

‘Sorry, hoe zeg je? Hampersa? An persan? Is dat een fruitsoort die ik niet ken?’ Het noemen van de ampersand doet menig wenkbrauw rijzen. Maar: zodra ik het ‘en-teken’ noem, lost de verwarring op als sneeuw voor de zon. Omdat het mijn favoriete teken is én een prachtig woord, vandaag een ode aan de ampersand.

Ontstaan van het &-teken

Als je denk dat het een modern teken is, dan vergis je je. Al in de 4de eeuw vervingen monniken veelvoorkomende woorden door tekens. Dat scheelde hun behoorlijk wat tijd en moeite, want daardoor konden ze sneller schrijven. Wat voegden die vierde-eeuwse monniken dan precies samen? De vorm van de ampersand is afgeleid van de Latijnse letters ‘e’ en ‘t’. De samenvoeging [vakterm: ‘ligatuur’] et is Latijn voor het woord ‘en’. Bij de vroege verschijning van de ampersand zie je die ligatuur nog duidelijker, maar in de loop van de tijd is de vorm veranderd naar het &-teken dat wij nu kennen.

Alfabet & ampersand

De ampersand is dus een los teken [vakterm: glyph], dat het woord ‘en’ representeert. Een logischer term zou ‘en-teken’ zijn, maar in de wondere wereld van de typografie houden ze van fancy termen – en dus van de ampersand. 

 

Het woord is afgeleid uit een zin in het Engels waarmee vroeger het reciteren van het alfabet werd afgesloten: 

 

“(X, Y, Z) and per se and (…)” 

 

In de loop der eeuwen is dit zinnetje is verbasterd tot één woord. Verrassend genoeg gebruiken de little-ampersand-lovers (stoere bandnaam!) tegenwoordig een andere zin: 

 

“after Z comes ampersand”

 

Voor de èchte muziekfans: hier een link naar dit classic kinderliedje.

Mijn geheime liefde

Als grafisch ontwerper heb ik een geheime liefde voor de ampersand. Iedereen denkt dat ik van de letters ben - en dat ben ik ook- maar als je naar mijn favoriete letter vraagt zal ik ontwijkend antwoorden, omdat ik stiekem de ampersand mooier vind dan welke letter ook! Het is eigenlijk al een langdurige affaire te noemen, want zelfs tijdens mijn studietijd ('way back') volgde ik al een nerdy blog erover. 

Ampersandje erbij?

Tegenwoordig is de ampersand razend populair. Hij wint zelfs terrein in de competitie met alle ‘home sweet home’-uitingen die je in iedere woonwinkel kunt vinden. Zelf een ampersand in huis halen? Wat dacht je van onderzetters, een lamp, flessenopener? Of een serviesbord met het &-teken? Of koekjes? Leuk voor als je grafisch ontwerpers op bezoek hebt. “Koffie? Melk? Suiker? Ampersandje erbij?” 

Reactie schrijven

Commentaren: 0

StudioSaf
Jacques Perkstraat 2 
 2321 VH  Leiden

 hello@studiosaf.nl

Hallo! Ik ben Saf!

In StudioSaf maak ik grafisch ontwerp & handlettering op maat.

Heb je een idee dat je wilt bespreken? Ik ben benieuwd! 

 

StudioSaf: grafisch ontwerp - handlettering - illustratie